دیالیز صفاقی

دیالیز صفاقی چگونه کار میکند؟

در دیالیز صفاقی(PD) از صفاق پرده ای طبیعی که حفره ی شکم را میپوشاند ؛استفاده میشود . پرده؛سوراخهای کوچکی دارد و به عنوان صافی عمل میکند .مواد زائد و مایعات میتوانند از بدن دفع شوند.

*مایع دیالیز از خلال لوله ی پلاستیکی نرم و کوچک به نام کاتتر دیالیز صفاقی؛به حفره ی صفاق جریان می یابد.

*کاتتر با یک جراحی کوچک داخل شکم گذاشته میشود؛حدود15سانتی متر از این لوله خارج از شکم و زیر لباستان باقی میماند و وسیله ای برای اتصال کیسه های مایع دیالیز فراهم می آورد.

*در دیالیز صفاقی؛فرایند دیالیز داخل شکم بیمار با استفاده از غشا طبیعی ؛صفاق؛بعنوان غشا دیالیز انجام میگیرد و مویرگهای صفاق دارای تعداد زیادی منافذ کوچک است ؛این منافذ به صفاق اجازه میدهد تا به عنوان غشای دیالیز مورد استفاده قرار گیرد .خون از خلال عروق خونی به صفاق جریان یافته و از کنار منافذ عبور میکند ؛بنابراین آب ومواد سمی به آسانی میتواند از خلال منافذ عبور نماید. به هنگام دیالیز،حفره ی صفاق به عنوان مخزن مایع دیالیز مورد استفاده قرار میگیرد.

تعویض دیالیز شامل 3مرحله است :

1.حفره ی صفاق معمولا با 2لیتر مایع دیالیز پر شده است .

2.مایع دیالیز داخل حفره ی صفاق باقی مانده تا دیالیز انجام گیرد.

3.مایع «استفاده شده» حاوی آب و مواد سمی است که از کلیه ها معمولا به صورت ادرار دفع میگردد.

یک پرستار دیالیز صفاقی به شما آموزش خواهد داد تا دیالیز صفاقی را انجام دهید ؛بنابراین شما میتوانید آن را د منزل انجام دهید.برای اکثر افراد آسان است و در مدت چند روز میتوانند نحوه ی انجام آنرا بیاموزند .اگر شما نگرانی یا مشکلی دارید ؛پزشک و پرستار بیش از یک تلفن از شما فاصله ندارند . شما احتمالا نیاز خواهید داشت تا ماهانه به بخش دیالیز صفاقی مراجعه نمایید .

چه کسی میتواند توسط دیالیز صفاقی درمان شود ؟

اکثر بیماران مبتلا به نارسایی کلیه میتوانند با دیالیز صفاقی درمان شوند .موارد منع پزشکی خاص مانند سابقه جراحی بزرگ شکمی میتواند انجام دیالیز صفاقی را مشکل نماید.

دیالیز صفاقی چگونه بر زندگی شما اثر میگذارد ؟
اکثر افراد از قابلیت انعطاف و استقلال که با دیالیز صفاقی دارند،لذت میبرند.افراد تحت دیالیز صفاقی میتوانند زندگی طبیعی داشته باشند.تطبیق برنامه درمانی با کار،مدرسه یا برنامه ی سفر آسان است زیرا شما مسئول درمان خویش هستید .

دسترسی دیالیز صفاقی:
در دیالیز صفاقی دسترسی به حفره ی صفاق ضروری است.پزشک با یک جراحی کوچک معمولا با استفاده از بی حسی موضعی ،لوله پلاستیکی نرمی را به داخل شکم وارد میکند .این لوله کاتتر دیالیز صفاقی نامیده میشود.این لوله به عنوان مسیری دائم به حفره ی صفاق عمل میکند .

کاتتر معمولا دقیقا زیر و تا حدودی به سمت کنار وپایین شکم قرار داده میشود.پزشک و پرستارتان به همراه شما،مکان دقیق خروج کاتتر را تعیین میکنند بنابراین کاتتر میتواند به سادگی وراحتی زیر لباس مخفی شود،محل خروج کاتتر معمولا با پانسمان پوشانده میشود.

دونوع دیالیز صفاقی وجود دارد:
دیالیز صفاقی سرپایی مداوم(دیالیز صفاقی سرپایی مداوم CAPD بصورت دستی انجام میگیرد.)

دیالیز صفاقی خودکار(دیالیز صفاقی خودکار APD با کمک دستگاه در شب زمانیکه خواب هستید ،انجام میگیرد.)

پرستار متخصص آموزش دیالیز صفاقی به شما کمک خواهد کرد تا نحوه ی انجام بی خطر درمان دیالیز صفاقی سرپایی مداوم یا دیالیز صفاقی خودکار را بیاموزید.درخانه،اکثر بیماران یا کسانی که با او زندگی میکنند ،دیالیز را انجام میدهند .بیماران،به منظور بررسی های منظم به بخش کلیه باز میگردند.

دیالیز صفاقی سرپایی مداوم
مداوم: 24ساعت در روز ؛7روز هفته

دیالیز صفاقی سرپایی:

*به این معنی است که بیمار میتواند حرکت کند و به ماشین متصل نیست.

*بیمار خودش تعویضها را به صورت دستی ؛4بار در روز انجام میدهد ؛هرتعویضی 20تا30 دقیقه به طول می انجامد.

*مایع دیالیز در کیسه ی پلاستیکی مهروموم شده ای نگهداشته میشود .کیسه ها با سیستم لوله ها و کلمپها به کاتتر دیالیز صفاقی متصل شده و جدا میشوند .

*هیچ زمان از پیش تعیین شده ای برای انجام تعویضها وجود ندارد مثلا 4تعویض در روز میتواند به صورت زیر انجام گیرد:
اولین تعویض پیش یه بعد از صبحانه

دومین تعویض پیش یا بعد از نهار

سومین تعویض پیش از عصرانه

چهارمین تعویض پیش از خواب

*اگر بیماران بخواهند مسافرت بروند ؛کیسه ها میتوانند به مقصد ارسال شوند.

دیالیز صفاقی خودکار (APD):

دیالیز صفاقی خودکار 

*زمانی که بیمار در خواب است ؛ماشین دیالیز به صورت خودکار تعویضها را انجام میدهد .

*ماشین زمان تعویضها را کنترل کرده ؛محلول استفاده شده را تخلیه کرد ،حفره صفاق را با محلول جدید پر میکند.

*کار با ماشینها بسیار ساده است و تجهیزات ایمنی از پیش تعبیه شده دارد.

*به هنگام عصر بیمار خود را به ماشین وصل کرده و در صبح جدا میکند .درمان 8_10 ساعت با اتصال به ماشین صورت میگیرد.

*ماشین دیالیز صفاقی خودکار معمولا در اتاق خواب قرار دارد و قابل حمل و نقل است .آنها میتوانند به آسانی در هر جایی که برق وجود دارد استفده شوند .

*بیمارانی که میخواهند به سفر روند میتوانند ماشین دیالیز صفاقی خودکار را با خودشان برده و محلول دیالیز به مقصدشان ارسال خواهد شد .

"مزیت دیالیز صفاقی خودکار این است که لازم نیست نگران باشید که در طول روز کجا هستید>انجام دیالیز را در طول روز به فراموشی سپرده و به زندگی خود بپردازید."

دیالیز در اطفال

مقـــــدمه:

نارسایی کلیه را به حاد و مزمن تقسیم میکنند . نارسایی حاد؛از بین رفتن عملکرد کلیه به صورت ناگهانی با یا بدون تغییر در حجم ادرار و عدم توانایی کلیه ها برای برقراری هموستاز مایعات؛الکترولیت ، اسید وباز است که با افزایش غلظت کراتینین و محصولات دور ریختنی نیتروژن در خون مشخص میشود.نارسایی حاد کلیه شایعترین مشکل کلیوی در ICU است.نارسایی مزمن کلیه را به 4 مرحله تقسیم میکنند :

اگر عملکرد کلیه کودکی بیش از 3 ماه دچار اختلال بوده و فیلتراسیون گلومری به کمتر از 50تا 80 درصد طبیعی برسد،بیمار در مراحل اولیه اختلال کار کلیه است : Early renal Failure (ERF(.

اگر GFR بین 25تا 50 درصد طبیعی باشد دچار chronic renal (CRI) insufficiency و اگر کمتر از 25 درصد طبیعی باشد بیمار مبتلا به chronic renal Failure (CRF) است.

اگر GFR به کمتر از 5تا 10 درصد طبیعی برسد بیمار دچار نارسایی پیشرفته کلیه End stage renal failure یا ESRF میباشد که نیاز به درمانهای جایگزینی کلیه RRT دارد.

ساده ترین و دقیقترین روش محاسبه GFR اندازه گیری کلیرانس کراتینین با استفاده از فرمول شوارتز -رفرانس-است که عبارت است از :

کراتینین سرم K/ * قد به سانتی متر = کلیرانس کراتینین بر حسب میلی متر در دقیقه در 1/73 متر مربع سطح بدن .در این فرمول :K در نوزادان نارس تا یک سالگی 33/. درصد ،در نوزادان ترم تا یکسالگی 45/. در کودکان1تا18 ساله و خانمها 55/. و در مردان 7/. است.

هر ساله بین 6 تا 20 کودک در هر میلیون نفر جمعیت دچار نارسایی پیشرفته کلیه ESRF میشوند که نیاز به درمان جایگزینی کلیه دارند . برای کودکی که دچار ESRF شده است ،بهترین درمان پیوند کلیه است که امروزه در بسیاری از مراکز دنیا به صورت pre-emptive ، پیوند کلیه قبل از نیاز به دیالیز انجام میشود.

زیرا پیوند کلیه علاوه بر حل مشکلات بیو شیمیایی و متابولیک و اندوکرین ،اختلاف رشد و تکامل و نحوه کیفیت زندگی این کودکان را بهبود میبخشد. از این رو در گروه سنی کودکان در اغلب موارد دیالیز به مثابه یک روش درمانی موقت و یک مرحله گذرا در درمان ESRF تلقی میشود ،تا اینکه کودک بیمار و دهنده کلیه جهت عمل پیوند مهیا شوند.

به طور کلی کارایی همودیالیز در اصلاح ترکیب املاح بدن حدود 8برابر و در تخلیه ی آب اضافی بدن حدود 4برابر دیالیز صفاقی است .ولی از آنجا که همودیالیز حداکثر 4ساعت در روز انجام میشود ودیالیز صفاقی میتواند به طور مداوم انجام شود ،برآیند نتایج،تقریبا مساوی بوده ودیالیز صفاقی چه بطور حاد و چه از نوع مزمن آن -CAPD'CCPD'APD'IPD -در شیرخواران و کودکان کم سن وسال درمان انتخابی در نارسایی کلیه محسوب میشود.

مشکل اساسی در همودیالیز شیرخواران و کودکان کوچک دسترسی عروقی-Vascular access ونیاز به تجهیزات پیشرفته تر برای کنترل دقیقتر اولتراسیون و خون خارج شده از بدن میباشد -Priming Volume .

اندیکاسیونهای دیالیز:مواردی که در کودکان نیاز به شروع دیالیز حاد دارد ، اکثرا مشابه اندیکاسیون دیالیز در بالغین بوده و شامل افزایش بار مایعات بدن ،اختلالات علامتدار الکترولیتی و اسید وباز ،مسمومیتها وبیماریهای متابولیک مادرزادی است که جزییات آن در زیر آمده است.

الف)افزایش بار مایعات در بدن:

1.ادم ریوی 2. نارسایی احتقانی قلب 3. فشار خون مقاوم به درمان 4.مانع بودن بار مایعات برای تغذیه 5.الیگوری بعد از جراحی قلب باز 6. الیگوری در جریان ECMO .

ب)اختلالات علامتدار الکترولیتها و اسید و باز :

1.هیپر کالمی علامتدار k>7 یا اختلال ECG

2.هیپوناترمی یا هیپرتانرمی

3.هیپرفسفاتمی و سندروم لیز تومور TLS

4.اسیدوز PH<7/2 یا کمتر از 7/3 با هیپرکالمی

ج)سموم

1.اورمی ؛ با خارش و پلورزی ،پریکاردیت ، انسفالوپاتی .

2.افزایش پیشرونده BUN تا 100 mg/ 150 بدون علایم بهبودی.

3.هیپراوریسمی

4.مسمومیت های اگزوژن مانند : آسپیرین ،لیتیوم،اتانول ،متانول،آمینوگلیکوزیدها

د)بیماریهای متابولیک مادرزاری

هیپرآمونمیا ،ارگانیک آسید میاو آنسفالوپاتی ناشی از آنها

اندیکاسیونهای دیالیز مزمن: شامل فیلتراسیون گلومرولی زیر 10تا7 میلیمتر در دقیقه به ازای 1.73 متر مربع سطح بدن،کاهش رشد و تکامل کودک ،عدم افزایش دو سر به علاوه تمام مواردی است که در اندیکاسیونهای مطلق دیالیز ARF بدان اشاره شد.به طور کلی دیالیز در کودکان زودتر از بالغین شروع میشود تا تغذیه و رشد کودک کمتر دچار اختلال گردد و در حقیقت علائم بالینی بر علائم بیوشیمیایی ارجحیت دارد.

اصول همودیالیز در کودکان:

در همودیالیز کودکان توجه به حجم Prime کلیرانس صافی و اولترافیلتراسیون اهمیت اساسی دارد وبخصوص اطلاع از منحنی کلیرانس صافی ضروری است .در دیالیز بالغین وقتی جریان خون در حدود 80درصد -60درصد فلوی خون است ولی در دیالیز اطفال این ارتباط به صورت منحنیهای برای هر نوع صافی مشخص است که بایستی براساس آن فلوی خون را تنظیم نمود .وقتی صافی نسبتا بزرگترین برای کودکان به کار رود و جریان خون زیر 150 میلی لیتر در دقیقه است کلیرانس اوره میتواند به 90%جریان خون برسد .در کودکان بخصوص شیرخواران به جریان خون وابسته است در حالی که در بالغین که معمولا جریان خون 200-300 به کار میرود میزان اولترافیلتراسیون صرفا به TMP وابسته است.

ماشینهای همودیالیز:

به طور کلی برای کودکان کم وزن ماشین های دارای سیستم کنترل کننده اولترافیلتراسیون مناسب است . به عنوان نمونه برای شیرخواران و کودکان با وزن زیر 20 کیلوگرم ماشین Gambro_AK10 که میتواند جریان خون BFR 200تا 10 میلی لیتر در دقیقه داشته باشد یا ماشینهای Fresenious بسیار مناسب است.ماشین AK100 نیز میتواند BFR 500تا 10 میلی لیتر در دقیقه ایجاد نماید . با هر دوی این ماشینها میتوان دیالیز با بیکربنات انجام داد -در ماشین AK10 با تعبیه ؛یک میکروپروسسور در مواردی که در دیالیز با محلول استات کودک دچار هیپوتانسیون های مکرر میشود ،میتوان از آنها استفاده نمود. برای کودکان بیش از 20 کیلوگرم ماشین ها و صافی های دیگر که برای بالغین نیز بکار میرود قابل استفاده میباشد.

صافی ها و ست های دیالیز BLOOD LINES :

حجم prime صافی و لوله های رابط دیالیز مجموعا نبایستی از 10% حجم خون کودک یعنی 8m/kg تجاوز نماید -حجم خون =80cc/kg بنابراین صافی های hollow fiber کوچک مانند (Gambro) mini minor با حجم پرایم 19 میلی لیتر و سطح 0.2 متر مربع و کمپلیانس 6 درصد ؛ کلیرانس اوره 61میلی لیتر بر دقیقه ضریب اولترا فیلتراسیون0.5 ml/mmhg/hr -برای نوزادان و شیرخواران زیر 10 کیلوگرم مناسب است .برای شیرخواران بزرگتر از صافی (Gambro) lundia minor با حجم پرایم 33میلی لیتر و CA 50 baxter با حجم 38 میلی لیتر و برای کودکان بزرگتر از CA 70,CA90,CA110 میتوان استفاده کرد.

برای شیرخواران حدود 10کیلو از لوله های رابط نوع نوزادی (Neonatal) با حجم 15 تا25 میلی لیتر و در کودکان بزرگتر بایستی از Pediatric Blood Line که حجم 25تا75 میلی لیتر دارند استفاده نمود . در این صورت حجم خون در گردش در خارج از بدن برای نوزادان و شیر خواران کوچک 34cc=19+15 است که اکثرا کمتر از 10درصد حجم خون خواهد بود .در نوزادان یا کودکان کم وزن در صورتی که صافی مناسب با وزن در دسترس نبود و یا شیرخواران دچار هیپوتانسیون نسبی بودند میتوان برای پرایم نمودن از خون استفاده نمود و دیالیز را بر قرار نمود .اگر چه از دست دادن خون و لخته در صافی های Hollow Fiber اندکی بیشتر است ؛به علت کمپلیانس و ظرفیت اولترافیلتراسیون بالای صافی های Parallel Plate امروزه در کودکان به ندرت استفاده میشود . ولی هنوز این صافی ها برای دیالیز single needle بسیار مناسب میباشند.

دسترسی عـروقـی (Vascular Access):

مهمترین محدودیت همودیالیز کودکان کم سن وجود یک دسترسی عروقی مناسب است.برای همودیالیز نوزادان میتوان کاتتری را از طریق ورید نافی وارد ورید اجوف نمود و آن را برای چند هفته استفاده کرد.همچنین در شیرخواران Hick man و گذاشتن کاتتر در ورید اجوف از طریق subcalvian یا ژوگولار داخلی یا ورید فمورال میتوان استفاده نمود . نوک این کاتترها بایستی به طریق رادیولوژی کنترل شود که در دهانه دهلیز راست قرار گیرد . برای Access دائمی در کودکان زیر 15کیلگرم کاتتر کوتاه شماره 7F نیز میتوان از طریق ورید فمورال وارد نمود .در عروق کوچک میتوان پیوند GORTEX یا IMPRA بین شریان و ورید برقرار نمود و در کودکان بزرگتر شنت شریانی وریدی و بهتر زا همه فیستول شریان رادیال و ورید سفالیک قابل ایجاد است.در جدول شماره 2و 3 کاتترهای مناسب سنین مختلف آورده شده است.

ادامه نوشته

عوامل موثراختلالات جنسی در بیماران نارسایی مزمن کلیوی

در بیشترموارد بیماریهای مزمن همراه بااختلال عملکرد جنسی هستند. بیماری نارسایی مزمن کلیوی (CRF) نیز از این قاعده مستثنی نیست این اختلال در بیمارانی که تحت همودیالیز، دیالیز صفاقی و پیوند کلیه هستند نیزبه چشم می‌خورد. ۸۲ تا ۷۱% بیماران دیالیزی دچار اختلال در عملکرد جنسی هستند (۱) تقریباً در حدود ۵۰% مردان دیالیزی دچار اختلال در نغوظ (ED) هستند (۳-۲) ED ناتوانی بیمار برای ایجاد و حفظ یک ارکشن کافی برای انجام یک فعالیت جنسی رضایتبخش است. علت ایجاد این اختلال تحت تأثیر چندین فاکتور جسمی و روحی و روانی قرار می‌گیرد، عواملی مانند نوروپاتی‌های محیطی، نارسایی سیستم عصبی اتونوم، اختلالات عروقی محیطی و استفاده از داروهای مختلف از علل ایجاد کننده این اختلال به شمار می‌روند (۴).سایر علل ایجاد کننده این اختلال می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
۱) بین سن و بروز ED در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیوی تحت همودیالیز ارتباط وجود دارد. هر چه سن فرد مبتلا به دیالیز بالاتر باشد میزان شیوع این اختلال افزایش می‌یابد (۳).
۲) اختلالات هورمونی:
مطالعات نشان می‌دهد سطح پرولاکتین پلاسما در مردان دیالیزی افزایش می‌یابد. هایپرپرولاکتیمی می‌تواند با نازایی – کاهش لیبدو و کاهش سطح تستسترون سرم همراه باشد(۲). از جمله اختلالات هورمونی مورد مشاهده در مردان دیالیزی کاهش سطح سرمی تستسترون است که به دلیل افزایش دفع این هورمون- اختلال در تولید توسط سلولهای لاید یک - کاهش پاسخ به تحریک هورمون گونادوتروپین - افزایش سطح LH و FSH - اختلال درمحور هیپوفیز به گوناد میباشد. افزایش ترشح LH منجر به کاهش تولید تستسترون از سلولهای لایدیک می‌گردد. (۵) افزایش FSH در مردان مبتلا به نارسایی مزمن کلیوی سبب بروز صدمات شدیدی به لوله‌های سمینفرون می‌شود و بالا بودن FSH احتمال بهبودی و بازگشت عملکرد اسپرماتوژنز بعد از پیوند کلیه را پروگنوز پائینی همراه می‌سازد(۶). در ۳۰% مردان همودیالیزی ژنیکوماستنی دیده می‌شود که می‌تواند به دلیل سطح پرولاکتین و نسبت استروژن به اندروژن و اختلالات هورمونی باشد. قابل ذکر است که اختلال در عملکرد بیضه نیز در مردان مبتلا به نارسایی مزمن کلیوی ایجاد می‌شود , به دلیل اختلال در اسپرماتوژنز و صدمات به بیضه نازایی در این گروه بیماران ایجاد می‌گردد. در آنالیز نمونه اسپرم کاهش حجم مایع منی و آزواسپرمی و الیگواسپرمی و کاهش حرکت اسپرمها نیز دیده می‌شود. در بررسی‌های هیستولوژیکی کاهش فعالیت اسپرماتوژنزو کاهش تعداداسپرماتوسیها -اختلال در لوله‌های سمی‌نفرون- فیبروز بینابینی و کلسیفیکاسیون در این لوله‌ها دیده می‌شود (۷) (۸) (۹).
اختلال در محور غده هیپوفیز - گناد و اختلال در میزان تولید GHRH که به دنبال نارسایی کلیوی ایجاد می‌گرد حتی پس از همودیالیز بندرت بهبود میابد وحتی گاهی تشدید نیزمی‌یابد. ۸۷% مردان CRF پس از پیوند کلیه علی‌رغم طبیعی شدن سطح هورمونی دچا ر ED میباشند. (۱۰)
آنمی از علل مؤثر بر ایجاد ED در مبتلایان بهCRF می‌باشد (Ayub ۲۰۰۰) می‌نویسد درمان و اصلاح آنمی به بهبود عملکرد جنسی در مبتلایان به CRF کمک میکند (۸) .
ارترواسکلروز عروق ناحیه ژنیتال از میزان وازو دیلاتااسیون عروقی ناحیه ژنینال میکاهدو میتواند در ایجاد ED نقش داشته باشد. در افراد دیابتی که روند ارتروسکروز باشدت بیشتری ایجاد می‌گردد این اختلال تشدید مییابد. مبتلایان به نارسایی مزمن کلیوی اغلب به بیماری دیابت نیز مبتلا هستند بنابراین این گروه ED را بیشتر تجربه می‌کنند. دیابت سبب افزایش احتمال بروز نوروپاتی‌های محیطی و اختلال در سیستم اتونوم می‌گردد که در ایجاد ED موثراست.(۱۱)(۱۲)
داروها نیز در بروز ED نقش دارند. مطالعه Bailie(۲۰۰۷) نشان داد مصرف داروهای ضد فشار خون و ضد افسردگی منجر به بروز ED در بیماران CRF میشود (۱۳).
فاکتورهای روانی مانند خستگی، استرس، افسردگی، اختلاف در خانواده و کاهش کیفیت زندگی وکاهش عملکرد روحی روانی اجتماعی فرد نیز در بروز ED نقش مؤثر دارد (۸) انجام دوره‌های دیالیز یکی از استرس زاترین درمانها در بیماری‌های مزمن به شمار می‌رود که تطابق و سازگاری با این شرایط بیماران را با استرس بالایی رو به رو می‌سازد (۱۴).
با توجه به اینکه اختلال در عملکرد جنسی بر مفهوم از خود، رضایت جنسی ، کیفیت زندگی و تصویر ذهنی فرد از خود اثر منفی می‌گذارد (۱۶-۱۵) و خود می‌تواند عاملی جهت افسردگی و بروز استرس‌های روانی و احساس عدم و یا کاهش جذابیت جنسی در فرد(۱۷) و کاهش عملکرد و روابط اجتماعی گردد(۱۸) نیاز به توجه , اهمیت دادن به درمان آن ضروری و مهم به نظر می‌رسد.از درمانهای مورد استفاده برای درمان ED در مردان مبتلا به CRF تحت همودیالیز میتوان به درمانهای دارویی، داروهای داخل مجرای ادراری، تزریق دارو داخل اجسام غاری، درمان با واکیوم و درمانهای جراحی اشاره نمود . (۸) .
سایلدنافیل یکی از چهار دارویی است که با مهار فسفو دیاستراز ۵ در ۸۵% موجب موفقیت در درمان ED در مبتلایان به CRF میگردد (۴) سایلدنافیل سبب افزایش شلی عضلات صاف، کمک به افزایش ارکشن و آزاد شدن نیتریک اوکساید در حضور تحریک جنسی می‌گردد (۱۹) از جمله عوارض این دارو ایجاد سردرد ، گرگرفتگی و دیس‌پپسی می‌باشد (۴) توصیه می‌گردد تا Viagra یا سایلدنافیل را دردو دوز mg۵۰-۲۵ نیم ساعت قبل از فعالیت جنسی مصرف نمایند این کارمدت و طول مدت ارکشن را افزایش می‌دهد. نکته قابل توجه در تجویزاین دارو اینست که مصرف این دارو در افرادی که سابقه‌آنژین و درمان با نیتراتها را دارند, به دلیل افزایش احتمال حمله قلبی ممنوع است(۱۹).
آلپروستادیل (پروستوگلاندین E۱) نیزدر درمان این بیماران استفاده میشود. تجویز داخل مجرای ادراری توسط یک اپیکاتور برروی اجسام غاری اثر می‌گذارد. مطالعه پادما (۱۹۹۷) برروی ۱۵۱۱ فرد مبتلا به ED نشان داد ۷۰% موفقیت و بهبود ED در بکارگیری این روش وجود دارد . از عوارض این روش درد آلت در۷/۳۵% بود (۲۰) . تزریق آلپروستادیل به آلت نیز سبب شلی عضلات صاف و وازودیلاتاسیون می‌گردد . رضایت جنسی در ۸۵% موارد دیده میشود. از عوارض جانبی این روش درد موضعی در ۱۷% ، هماتوم و اکیموز در ۵/۱% ، پریاپیسم در ۳/۱% میباشد. در افرادی که دچار کواگولوپاتی هستندتجویز داروبایستی با احتیاط انجام شود.(۸).
واکیوم‌ها نیز در ۹۰% موارد بکارگیری موفقی داشته‌اند . عوارض جانبی بکارگیری واکیومها درد، بی‌حسی آلت ، و تیرگی و تحریک موضعی پوست است (۸)
در درمان اختلالات هورمونی ،تزریق تستسترون اثر کمی در درمان ED دارد (۲۱). استفاده از کلومیفن در مردان اورمیک، کمبود آندوژن را تا حدی تصحیح می‌کند. ولی مصرف دراز مدت آن، در این بیماران توصیه نمی‌شود. در هایپرپرولاکتینمی از آنتاگونیست‌هایی مانند فنوتیازین، کلروپرومازین، پرومازین، هالوپریدول ومتوکلروپرامید و کاهش دهنده‌های ترشح دوپامین درCNS مانند متیل‌دوپا، رزرپین و استروژن با دوز بالا و گاه آنتاگونسیت‌های رسپتورهای دوپامین مانند بروموکریپتین می‌توان استفاده کرد (۸)
اختلال عملکرد جنسی در زنان مبتلا به CRF تحت دیالیز نیز دیده می‌شود زنان مبتلا به CRF از کاهش لیبیدو و کاهش توانایی دستیابی به ارگاسم شکایت دارند . در زنان مبتلا به CRF اختلال در قاعدگی و باروری از مشکلات شایع است، سیکلهای قاعدگی نامنظم می‌گردد. فرد ممکن است دوره‌هایی از هایپرمنوراژی را تجربه کند که حتی به دنبال از دست دادن حجم زیاد خون نیاز به ترانسفوزیون خون داشته باشد، در بیوپسی از آندومتر نقص در ترشح پروژسترون و اثرات آن روی آندومتررا می‌توان بررسی نمود.
افزایش پرولاکتین خون منجربه گالاگتوره، نازایی و اختلال عملکرد جنسی می‌شود. اختلال در ترشح GNRH می‌تواند سبب بروز یائسگی زودرس در فرد گردد، کاهش استرادیول منجر به آمنوره و آتروفی واژن و مقاربت دردناک در فرد می‌گردد. مطالعات نشان می‌دهد تجویز دوز کم تستسترون می‌تواند سبب افزایش تمایلات جنسی در زنان گردد. بروموکریپتین با درمان و کنترل هایپرپرولاکتینمی می‌تواند سبب بهبود عملکرد جنسی زنان گردد (۲۲). پیوند کلیه می‌توانددر طبیعی شدن تمایلات جنسی تآثیر دانسته شود (۲۳). حاملگی به ندرت در زنانCRF ایجاد می‌شودو معمولاً با درصد بالایی از مرگ جنین و سقطهای مکرر همراه است.
اختلال در باروری و عملکرد جنسی بیماران مبتلا به CRF تحت همودیالیز را تهدید می‌کنند و می‌تواند کیفیت زندگی آنها را تحت اثر منفی قرار دهد. توجه به این بعد از زندگی و ارائه راه حل‌های مؤثر می‌تواند به کاهش این اختلال و ارتقاء کیفیت زندگی این بیماران کمک می‌نماید.

مراقبت‌های تغذیه‌ای در مبتلایان به نارسایی مزمن کلیوی

* تعریف بیماری:

نارسایی مزمن کلیوی به مرحله‌ای از نارسایی کلیوی گفته می‌شود که کلیه‌ها دیگر قادر به عملکرد طبیعی و انجام وظایف خود شامل حفظ تعادل محیط داخلی بدن و دفع مواد زاید و سمی از طریق ادرار نیستند. در نتیجه این امر، مواد سمی در خون تجمع پیدا می‌کنند که سبب بروز اختلالاتی جدی در افراد می‌شود. دیابت و پرفشاری خون از مهم‌ترین علل بروز نارسایی مزمن کلیوی هستند. کنترل نکردن این بیماری به از بین رفتن کامل عملکرد کلیه‌ها منجر می‌شود که در این شرایط، انجام دیالیز و یا پیوند کلیه برای ادامه حیات بیمار ضروری خواهد بود.

* نکات ویژه در خصوص رژیم غذایی مبتلایان به نارسایی مزمن کلیوی

- به دلیل کم‌اشتهایی مبتلایان به این بیماری، بهتر است تعداد وعده‌های غذای مصرف روزانه ایشان افزایش و حجم هر وعده کاهش یابد.

- مصرف نمک در این بیماران باید محدود شود در ضمن باید از مصرف غذاهای پرنمک مانند خیارشور، رب گوجه‌فرنگی، انواع سس و مانند اینها نیز اجتناب کرد.

- مصرف قند و شکر و غذاهای حاوی آنها باید بسیار محدود شود.

- نان مصرفی باید کم‌نمک و تهیه شده از آردهای سبوس‌دار باشد.

- حبوبات (مانند نخود، عدس، لوبیا) حاوی مقدار زیادی پتانسیم هستند و بهتر است به شکل محدود مصرف شوند.

- سیب‌زمینی حاوی مقدار زیادی پتاسیم است و برای مصرف آن باید پوست آن از قبل گرفته و به مدت چند ساعت در آب خیسانده شود تا مقدار پتاسیم موجود در آن کاهش یابد.

- سبزی‌ها و میوه‌ها حاوی مقدار زیادی پتاسیم هستند اما به دلیل دارا بودن بسیاری از مواد مغذی ضروری برای بدن، باید به مقدار متناسب از انواع کم‌پتاسیم آنها استفاده کرد.

 

* میوه‌های کم‌پتاسیم: سیب‌، نارنگی، لیمو، گریپ‌فروت، انگور، گیلاس، توت‌فرنگی، هلو، آناناس، هندوانه، تمشک، زغال‌اخته.

* میوه‌های پرپتاسیم: موز، خرما، پرتقال، کیوی، گلابی، آلو، شلیل، زردآلو، طالبی، گرمک، خربزه، میوه‌های خشک.

* سبزی‌های کم‌پتاسیم: خیار، جوانه حبوبات، کاهو، کلم، گل‌کلم، کلم بروکلی، پیاز، لوبیاسبز، فلفل سبز، کدو سبز، بادنجان، شلغم، هویج، تربچه، ریواس، قارچ.

* سبزی‌های پرپتاسیم: گوجه‌فرنگی، سیب‌زمینی، چغندر، بامیه، کدوحلوایی، فلفل تند.

* نکته: پختن سبزی‌ها سبب بالا رفتن مقدار پتاسیم قابل جذب آنها می‌شود. بنابراین بهتر است سبزی‌ها به شکل خام مصرف شوند.

نكاتی مهم در مورد كلیه ها

كلیه ها چگونه كار می كنند؟

هر فرد در بدن خود دو كلیه به اندازه مشت فرد بزرگسال دارد كه در دو طرف ستون مهره ها و در قسمت زیرین قفسه سینه در پشت قرار دارند، اگر چه كلیه ها كوچكند ولی وظایفی پیچیده و حیاتی را انجام می دهند كه كل بدن را متعادل نگه می دارند. برای مثال كلیه ها:

- در دفع مواد زاید و مایعات اضافی كمك می كنند.

- خون را تصفیه، برخی از مواد را حفظ و برخی را دفع می كنند.

- تولید گلبولهای قرمز را تحت نظارت قرار می دهند.

- ویتامین های موثر در رشد را می سازند.

- هورمون های موثر در تنظیم فشار خون را تولید می كنند.

- در تنظیم میزان مواد مغذی ویژه در بدن مانند كلسیم و پتاسیم كمك می كنند.

چگونگی انجام كار كلیه ها

1-  خون از طریق یك سرخرگ از قلب به كلیه وارد می شود.

2-  خون با گذشتن از میلیون ها صافی كوچك، تمیز می شود.

3- مواد دفعی از طریق میزنای ( حالب) عبور كرده و به عنوان ادرار در مثانه جمع می گردد.

4- خون تصفیه شده از طریق سیاهرگ ها به جریان خون بر می گردد.

5-  هنگامی كه مثانه پر از ادرار می شود از طریق پیشابراه ادرار از بدن خارج می شود.

كلیه ها هر 24 ساعت جمعاً حدود 200 لیتر از مایعات بدن را تصفیه و به جریان خون بازمی گردانند حدود 2 لیتر مایع به صورت ادرار از بدن دفع می شود در حالی كه باقیمانده یعنی حدود 98 لیتر به بدن باز می گردد. ادراری كه ما دفع می كنیم تقریباً ظرف مدت 1 تا 8 ساعت در مثانه ذخیره شده است.

بیماری كلیه

اگر چه كلیه ها، عضوهای كوچكی هستند ، ولی از وظایف حیاتی زیادی از جمله تصفیه نمودن مواد زاید و مایعات اضافی از خون را به عهده دارند كه در حفظ سلامتی عمومی بدن موثر است. بیماری شدید كلیه، ممكن است منجر به نارسایی كامل آن شود، كه نیازمند درمان با دیالیز یا پیوند كلیه برای جلوگیری از مرگ است . اگر چه درمانهای موثری برای بسیاری از بیماریهای كلیه وجود دارد ولی مردم هنوز نمی دانند كه بیماریهای كلیه قابل پیشگیری اند.

ده عامل اصلی بیماری كلیه

معمولاً دو علت مهم برای نارسایی كلیه ها( یا مرحله نهایی بیماری كلیه) دیابت( دیابت نوع 2 یا دیابت بزرگسالان) و فشار خون بالا وجود دارد. زمانی كه این دو بیماری با درمان مراقبت شوند، بیماری های كلیه مرتبط با آنها می توانند پیشگیری شوند یا سرعت شان كاهش یابد. داروهای موثر زیادی برای درمان فشار خون بالا وجود دارند. علاوه براین، تغییرات سلامت بخش در شیوه زندگی، مانند كم نمودن وزن و ورزش مرتب در مراقبت از فشار خون بالا و حتی پیشگیری از آن موثر است. نظارت دقیق بر قند خون در بیماران دیابتی از سایر مشكلات مانند بیماری كلیه، بیماری كرونر قلب وسكته پیشگیری می كند. زمانی كه بیماران دیابتی، همزمان به فشار خون بالا مبتلا شوند، داروهای خاصی كه بازدارنده های آنزیم تبدیل كننده آنژیوتنسین نامیده می شوند، برای حفظ عملكرد كلیه ها موثرند. سومین علت اصلی مرحله نهایی بیماری كلیه گلومرولونفریت( بیماریی كه به واحدهای تصفیه كننده كلیه بنام گلومرول ، آسیب می رساند) است . در بسیاری از حالات، علت این بیماری ناشناخته است ، اما در برخی موارد ممكن است ارثی باشد یا در اثر عفونت به وجود آمده باشد.

برخی از بیماریهای دیگری كه ممكن است بر كلیه اثر بگذارند شامل عفونت ها، سنگ های كلیوی و بیماریهای ارثی، می شوند. استفاده بیش از اندازه قرص های ضد درد یا مصرف مواد مخدر مانند هروئین می تواند به كلیه ها صدمه بزند . برخی از این بیماریها قابل درمان هستند. برخی موارد، درمان می تواند سرعت پیشرفت بیماری را كاهش و طول عمر را افزایش دهد.

مرحله نهایی بیماری كلیه زمانی رخ می دهد كه حدود 90 درصد از عملكرد كلیه از بین برود. افراد مبتلا به نارسایی كلیه ممكن است دچارتهوع، استفراغ، ضعف، خستگی، گیجی، مشكل در تمركز و از دست دادن اشتها شوند، نارسایی كلیوی با آزمایش خون و ادرار قابل پیشگیری است.

نشانه های هشدار دهنده بیماری های كلیوی و دستگاه ادراری.

1-  فشار خون بالا

2-  پیدایش خون با پروتئین در ادرار.

3- آزمایش كراتینین خون، بالاتر از 2/1 میلی گرم در دسی لیتر در زنان و 4/1 میلی گرم در دسی لیتر در مردان(كراتینین ماده دفعی است كه توسط كلیه های سالم از خون خارج می شود. ) در بیماریهای كلیوی ، سطوح كراتینی در خون ممكن است افزایش یابد.

4- تكرار ادرار به ویژه در شب .

5- مشكل در ادرار كردن یا ادرار درد آور.

6- تورم در چشم ها، تورم دست ها و پاها به ویژه در كودكان

مراقبت از کلیه ها در دیابت

دیابت یا بیماری قند به علت ناتوانی بدن در تولید یا مصرف انسولین پدید می آید. انسولین ماده ای است که در بدن توسط لوزالمعده تولید می شود و باعث می گردد قند، یا به عبارتی مهمترین منبع انرژی بدن مورد استفاده قرار گیرد.

هر ساله تعداد زیادی از افراد جامعه به نارسایی کلیه مبتلا می شوند که درصد قابل توجهی از آن ها را مبتلایان به دیابت تشکیل می دهند.

مشکل کلیوی افراد دیابتی بیشتر به دلیل اختلال در کارکرد گلومرول ها، که در واقع محل تصفیه خون در کلیه هستند، ایجاد می گردد.

در مراحل ابتدایی بیماری کلیوی،پروتئین در ادرار ظاهر می شود که با تشخیص زودرس در این مرحله می توان از بدتر شدن بیماری جلوگیری کرد.

در مرحله بعدی، کلیه ها توان دفع مواد زائد مانند کراتینین و اوره را از دست می دهند.

در بیشتر مبتلایان به دیابت نوع 1، نشانه های اختلال کلیه 15 تا 20 سال بعد دیده می شود. شیوع نارسایی کلیه در دیابت نوع 2 کمتر است، ولی با سرعت بیشتر و معمولا در مدت 10 سال بروز می کند.

باید به خاطر داشته باشید که فشار خون بالا، عامل اصلی بروز بیماری های کلیوی در مبتلایان به دیابت است.

همچنین سابقه خانوادگی فشار خون بالا در فرد دیابتی، احتمال ابتلا به بیماری های کلیوی را زیادتر می کند.

فشار خون خود را مرتب کنترل کنید و در صورت بالا بودن آن به پزشک مراجعه نمایید.

فشار خون بالا معمولا به فشار خون بالاتر از 140 بر روی 90 میلی متر جیوه گفته می شود.

در این رابطه اگر فرد مبتلا به فشار خون بالا، داروهای ضد فشار خون را طبق نظر پزشک معالج به طور مرتب مصرف کند، می تواند از ایجاد یا پیشرفت بیماری های کلیوی جلوگیری نماید.

اگر مبتلا به فشار خون بالا هستید:

- نمک کم مصرف کنید

- موقع طبخ غذا نمک اضافه نکنید.

- از مصرف غذاهای خیلی شور نظیر چیپس، ترشی و... پرهیز کنید.

-وزن خود را در حد مطلوب نگه دارید.

- مصرف گوشت قرمز،ماهی،پنیر و دیگر غذاهای پروتئینی را محدود سازید.

- مقدار قند خون خود را مرتب کنترل کنید.

-سیگار نکشید. به خاطر داشته باشید که کشیدن سیگار باعث تشدید مشکلات کلیوی خواهد شد.

- در صورت امکان هموگلوبین قند دار شده (HbAIC) خود را اندازه گیری کنید. این آزمایش وضعیت کنترل قند خون تان را در 1 تا 3 ماه گذشته نشان می دهد.

- با برنامه غذایی صحیح، ورزش مداوم و مصرف منظم داروهای تجویز شده، به کنترل قند خون خود کمک کنید.

-  سالانه برای بررسی کارکرد کلیه های تان به پزشک مراجعه کنید.

- اعضای گروه دیابت می توانند در کاهش خطر آسیب کلیه ها به شما کمک کنند.

کاهش مشکلات کلیوی:

رعایت یک رژیم غذایی کم پروتئین ، در دیابتی های مبتلا به مشکلات کلیوی مفید است.

برای حفظ سلامت کلیه های تان مراقب قند و فشار خون خود باشید.

بنابراین مشکلات کلیوی در دیابت نیز مانند دیگر عوارض مزمن آن، قابل پیشگیری یا حداقل به تأخیر انداختن است.

مهم ترین نکته برای پیشگیری از پیدایش عوارض دیابت این است که قند خون را در محدوده طبیعی(110 – 70 میلی گرم در دسی لیتر) نگه دارید و نکات زیر را همواره به خاطر بسپارید.

اگر هر یک از علامت های زیر که نشانه عفونت کلیه یا مثانه هستند در شما بروز کرد، به پزشک خود اطلاع دهید:

-کمر درد

- سوزش ادرار

-تکرر ادرار

- ناتوانی در دفع ادرار، علی رغم وجود احساس مربوطه

- ادرار کدر یا خونی

تغذیه در پیوند كلیه

در صورتی كه اخیراً پیوند كلیه انجام داده باشید، شاید این سئوال برایتان پیش آید كه آیا رژیم غذایی اتان باید با قبل از پیوند متفاوت باشد یا همان رژیم غذایی قبلی را دنبال كنید. در این صورت شما می توانید برای تنظیم برنامه غذایی خود به پزشك یا متخصص تغذیه مراجعه كنید.

آیا رژیم غذایی خاصی موردنیاز است؟

پس از پیوند عضو، رژیم غذایی نقش مهمی در بهبود فرد دارد. در صورتی كه شما قبل از پیوند، تحت درمان با دیالیز بوده اید به راحتی متوجه می شوید كه رعایت رژیم غذایی پس از پیوند بسیار راحت تر است.

آیا داروهای مصرفی بر رژیم غذایی اثر می گذارند؟

داروهایی كه برای جلوگیری از پس زدن پیوند استفاده می شوند ، بر رژیم غذایی اثر دارند. برخی از داروهای ضد پس زدن پیوند كه می توانند بر روی رژیم غذایی اثر بگذارند، عبارت اند از:

- كورتن ها( پردنیزون)

- سیكلوسپورین (Gengraf , Neoral , Sandimmune)

- تاكرولیموس(Prograf)

- آزاتیوپرین (Imuran)

- مایكوفنولات(Cellcept)

این فهرست با توجه به تولید داروهای جدید قابل افزایش است.

آیا افزایش وزن وجود دارد؟

بسیاری از بیماران پس از پیوند كلیه، اشتهای بهتری پیدا می كنند و به طور ناخواسته دچار افزایش وزن می شوند؛ بنابراین برای جلوگیری از افزایش وزن، خودتان را همیشه وزن كنید؛ همچنین از خوردن غذاهای پركالری مانند غذاهای چرب، شیرینی ها، كلوچه و سایر غذاهای غنی از چربی یا شكر، خودداری ورزید.

با خوردن غذاهای زیر می توانید، دریافت كالری را كنترل كنید:

- سبزی ها و میوه های تازه

- گوشت بدون چربی، مرغ بدون پوست و ماهی

- فرآورده های شیری بدون چربی

- نوشابه های بدون شكر مانند نوشابه های رژیمی

 كنترل وزن، شما را از مشكلاتی مانند بیماری قلبی، دیابت و فشار خون بالا، محافظت می كند. در صورتی كه ناخواسته دچار افزایش وزن شدید، فعالیت جسمی خود را افزایش دهید و از رژیم غذایی كم كالری پیروی كنید. از پزشك بخواهید شما را به یك كارشناس تغذیه برای تنظیم رژیم غذایی كم كالری، معرفی كند.

آیا توصیه ای برای میزان كلسترول و تری گلیسرید وجود دارد؟

میزان چربی( كلسترول یا تری گلیسرید) در خون شما، ممكن است بالا باشد. میزان بالای كلسترول و تری گلیسرید می تواند باعث بیماری قلبی شود. اقدامات زیادی برای كاهش چربی و كلسترول خون قابل انجام است.

آیا در مورد غذاهای حاوی كربوهیدرات بالا، توصیه ای وجود دارد؟

شما باید نكات مهمی را در مورد غذاهای كربوهیدراتی بدانید:

- كربوهیدرات ها از طریق مصرف شكرها و نشاسته ها به دست می آیند.

- آن ها سوخت و انرژی بدن را تأمین می كنند.

- زمانی كه داروهای كورتن مصرف می كنید، استفاده از مقادیر زیاد كربوهیدرات برای بدن شما، مشكل زا است و می تواند منجر به افزایش قند خون و ایجاد دیابت شود.

آیا بعد از پیوند، رژِیم غذایی كم نمك لازم است؟

بسیاری از گیرندگان پیوند، هنوز نیاز به محدودیت دریافت نمك دارند، هر چند میزان محدودیت، در هر فرد متفاوت است. داروهای پیوند به ویژه كورتن ها، ممكن است باعث تجمع مایعات در بدن شوند و نمك این مشكل را بدتر می كند، چرا كه احتباس مایعات را افزایش و فشار خون را بالا می برد. كنترل فشار خون برای پیوند، بسیار اهمیت دارد كه البته پزشك در مورد میزان دریافت سدیم، تصمیم می گیرد.

در مورد پروتئین چه توصیه ای وجود دارد؟

به دلیل نقش پروتئین در ساخت و ترمیم عضلات و بافت ها و التیام زخم پس از جراحی ، مصرف آن از اهمیت زیادی برخورداری است.

میزان پروتئین مصرفی پس از پیوند، باید بیشتر از میزان طبیعی باشد تا در ساخت بافت های عضلانی كه به علت بیماری كلیوی یا به وسیله مقادیر بالای داروها، تجزیه می شوند، كمك كند. پس از آن می توانید میزان دریافت پروتئین را متعادل كنید.

در مورد كلسیم چه توصیه ای وجود دارد؟

شما باید توجه ویژه ای به میزان كلسیم و فسفر داشته باشید. در صورتی كه سابقه بیماری كلیوی طولانی باشد، ممكن است تعادل كلسیم و فسفر(برای سلامت استخوان ها اهمیت دارند) به هم بخورد. در ماه های اولیه پس از پیوند، پس از آزمایش، تشخیص داده خواهد شد كه دچار پوكی استخوان شده اید یا خیر و بر همین اساس، بهترین روش برای حفظ سلامت استخوان ها را به شما خواهند گفت. به طور متوسط هر فرد بزرگسال روزانه به دو واحد( هر واحد معادل یك لیوان) از فرآورده های شیری( شیر، پنیر، ماست) نیاز دارد. در صورتی كه پزشك یا متخصص تغذیه، دریافت این غذها را محدود نكرده است، سعی كنید این غذاها را در وعده های غذایی خود بگنجانید. در صورتی كه پزشك تشخیص دهد كه شما به میزان بیشتری كلسیم و فسفر نیاز دارید، ممكن است برایتان مكمل تجویز كند. با این حال هیچ موقع بدون تجویز پزشك از مكمل ها استفاده نكنید؛ زیرا ممكن است بر روی پیوند شما اثر بگذارد.

در صورت وجود دیابت چه باید كرد؟

پس از پیوند، رژیم غذایی، دارای میزان بیشتری پروتئین و میزان كمتری كربوهیدرات های ساده به علت اثرات كورتن و سایر داروها، می باشد. با پزشك و رژیم شناس در خصوص برنامه غذایی خود برای تنظیم میزان قند خون صحبت كنید.

دفع پروتئین از کلیه و تورم بدن

دفع پروتئین از کلیه‌ها وقتی به میزان زیاد ایجاد شود، باعث کم شدن مقدار پروتئین در خون شده و پلاسما از رگ‌ها بیرون می‌آید و باعث ورم می‌شود.

آلبومین مهم‌ترین پروتئین در گردش خون است که مانند چسب، مایع پلاسما را داخل رگ‌ها نگه می‌دارد.

مایع خون یا پلاسما در کلیه‌ها تصفیه می‌شود و مواد زائد را از دست می‌دهد. در حالت عادی در حین تصفیه پلاسما در کلیه‌ها، سدی وجود دارد که مانع از خروج آلبومین از پلاسما به داخل فضای ادراری می‌شود و بدین ترتیب در حالت عادی، ادرار عاری از پروتئین یا آلبومین است، البته در شرایط خاصی مثل ورزش سنگین یا وجود عفونت ادراری، مقدار کمی آلبومین در ادرار دفع می‌شود که معمولا توسط بدن جبران می‌شود.

اما بیماری‌هایی وجود دارند که در آنها کارایی سد خونی ـ ادراری در کلیه از بین می‌رود و آلبومین به مقدار زیاد در ادرار وارد شده و دفع می‌شود. در این حالت، کبد شروع به تولید بیشتر آلبومین می نماید و این نقیصه را تا حدی جبران می‌کند. 

وقتی کبد دیگر نتواند از پس مقدار زیاد آلبومین دفع شده برآید، آن وقت مقدار آلبومین خون کم شده و کم‌کم پلاسما از داخل رگ‌ها به فضای زیر پوست تراوش می‌کند و ورم ایجاد می‌شود.

به عبارت دیگر، با کم شدن مقدار پروتئین و رقیق شدن خون، طبق قانون های فیزیکی آب و مایعات از جای رقیق تر به جای غلیظ تر جریان می یابد (یعنی از رگ به فضای بین بافتی) بنابراین بدن ورم می کند. شایع ترین محل های ورم، اطراف چشم، قوزک پا و بیضه در پسران می باشد.

ورم ناشی از دفع پروتئین، ورم عمومی است یعنی فرد صبح که از خواب بیدار می‌شود، پف کرده و معمولا زیر ‌پلک‌هایش کاملا ورم کرده است

تشخیص

قدم اول در بررسی بیماری که دچار دفع پروتئین است، اندازه‌گیری مقدار پروتئین در ادرار یک شبانه روز کامل است. این کار اگر چه کمی پر دردسر است، ولی باید حتما در بررسی‌ها انجام شود. در این حالت بیمار صبح روز اول ادرارش را دور می‌ریزد و پس از آن تا 24 ساعت یعنی تا صبح فردا، هر بار ادرارش را در ظرفی که از آزمایشگاه گرفته، جمع می‌کند. صبح فردا، پس از جمع کردن ادرار صبحگاهی آن را به آزمایشگاه می‌برد.

برای بیماری که دچار ورم در تمام بدن شده است، اگر آلبومین در ادرار 24 ساعته بیشتر از 5/3 گرم باشد،بیماری نفروتیک (بیماری دفع شدید پروتئین از کلیه‌ها) را مطرح می‌سازد که ‌باید با روش‌های تشخیصی ـ تکمیلی نوع بیماری کلیه را مشخص کرد. در موارد ورم شدید، اختلالات تنفسی و اسهال نیز دیده می شود.

از جمله علائم دیگر بیماری می توان به ادرار کف آلود، بی اشتهایی ،تهوع و استفراغ ، خستگی ، بی حالی، رنگ پریدگی و افزایش وزن اشاره کرد.

وجود یا فقدان گلبول‌های قرمز و گلبول‌های سفید در ادرار بیمارانی که پروتئین دفع می‌کنند نیز در تشخیص بیماری اهمیت دارد.

درمان

هدف از درمان، کاهش دفع پروتئین در ادرار، جلوگیری از عفونت و کم شدن ورم بدن می باشد.

در مراحل اولیه، درمان با کورتون ها آغاز می شود. اصلی ترین داروی این گروه، قرص پردنیزولون می باشد که باید طبق دستور پزشک و در زمان تعیین شده مصرف شود.

اغلب بیماران به این دارو خیلی خوب پاسخ می دهند و دفع پروتئین طی دو تا سه هفته مهار می شود، اما در صورت عود مجدد بیماری و عدم پاسخ بیمار به کورتون، از داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی مثل سیکلوفسفامید یا سیکلوسپورین استفاده می شود.

در صورتی که ورم شدید منجر به بروز عوارض گوارشی و تنفسی شود، از داروهای ادرارآور مثل فروزماید (لازیکس) استفاده می شود.

تمامی این داروها باید توسط پزشک متخصص تجویز شوند.

در ضمن رژیم غذایی این بیماران نیز باید تحت نظر پزشک کنترل شود.

10 نشانه ابتلا به بیماری کلیه

بسیاری از افراد به بیماری های مزمن کلیوی مبتلا هستند، ولی از این وضع خود خبر ندارند. نشانه های اولیه بیماری های کلیه، بسیار جزئی و کم اهمیت به نظر می رسند و به همین دلیل ممکن است افراد چندین سال با این نشانه ها زندگی کنند و شکایتی هم نداشته باشند. اما همین مشکلات کوچک می توانند به نارسایی کلیه منجر شوند.

به هر حال بهتر است از نشانه های بیماری های کلیوی آگاه باشید. اگر شما، اعضای خانواده و یا دوستانتان در هر مرحله ای از بیماری و یا سلامتی باشید، آگاهی از این نشانه ها می تواند شما را از خطرات بیشتر در امان دارد.

1- تغییرات ادرار

 اغلب اوقات، چنانچه مشکلی در کارکرد کلیه ها صورت پذیرد، اولین نشانه های آن در وضعیت ادرار مشاهده می شود. اگر نشانه های زیر را مشاهده کردید، اولین کاری که باید انجام دهید مراجعه به پزشک متخصص است:

دفعات مکرر ادرار در شب

مشاهده ادرار کف آلود و رنگ پریده

ادرار تیره رنگ

دفع ادرار به همراه خون

احساس درد و فشار به هنگام ادرار کردن

تجربه بیماران در این مورد چه بوده است:

- بعد از اینکه ادرار کرده و از دستشویی خارج می شوید، همچنان احساس درد و فشار دارید، اما ادراری برای دفع مجدد وجود ندارد.

- هنگامی که برای دفع ادرار به دستشویی می روید، هیچ ادراری دفع نمی شود و یا با فشار زیاد ادرار را به صورت قطره ای دفع خواهید کرد.

- رنگ ادرار تا حدی به رنگ خون نزدیک است که تصور می کنید در حال دفع خون هستید.

2- ورم

عدم کارکرد صحیح کلیه ها، منجر به جمع شدن مایعات در بدن و بروز ورم می شود. این ورم در نقاطی مانند پاها، مچ دست، شکم و حتی صورت نیز ایجاد شده و با درد همراه است. 

تجربه بیماران در این مورد چه بوده است:

- مچ دست و پاها تا حدی ورم می کنند که ممکن است حتی فکر کنید کفش هایتان تنگ شده اند.

- ممکن است در کنار علایمی مانند ریزش مو و کاهش وزن بدن، صورت تان تپل تر به نظر برسد. این در واقع ورم صورت است.

- ورم در مچ پاها، احساس درد و خستگی را به حدی می رساند که حتی نمی توانید راه رفتن را تا کوچه بعد ادامه دهید.

3- خستگی

کلیه سالم، هورمونی به نام اریتروپوئیتین تولید می کند عامل حمل اکسیژن توسط گلبول های قرمز خون است. اگر کلیه از کار بیفتد، تولید این هورمون نیز متوقف خواهد شد. این مساله منجر به کاهش میزان اکسیژن در گلبول های خون و نهایتا سلول های مغز و ماهیچه های بدن می شود.

کمبود اکسیژن در سلول های بدن نیز خستگی آنها و بدن را در پی خواهد داشت.

بیماران این خستگی را چطور توصیف کرده اند:

- احساس خستگی به طور مداوم همراه شماست و هیچ نیرویی در بدن خود حس نمی کنید.

- تمایل به خوابیدن، بیشتر و بیشتر می شود. به محض اینکه از محل کار به خانه می رسید، اولین چیزی که احساس می کنید، نیاز شدید به خواب است.

- حتی اگر هیچ کاری انجام ندهید، همیشه احساس خستگی می کنید؛ درست مانند اوقاتی که کار زیادی انجام داده و خستگی امان شما را بریده است.

4- لکه‌ها، جوش های پوستی و خارش پوست

کار کلیه، حذف مواد زائد از خون است. اگر کلیه ها کم کار شده یا از کار بیفتند، این مواد زائد وارد خون می شوند که می تواند بثوارت پوستی و حس خارش شدید را ایجاد کند.

تجربه بیمارانی که این وضعیت را درک کرده اند:

- این وضعیت، یک خارش عادی در بخشی از پوست نیست. احساس می کنید تمام بخش های سطحی و زیرین پوست، می خارند.

‌- برای رفع خارش، ممکن است حتی از بُرس نیز استفاده کنید و به سبب خاراندن بسیار، به پوست خود صدمه بزنید.

5- حس کردن طعم آهن در دهان و یا نفسی آغشته به بوی آمونیاک

تجمع اوره و سایر مواد زائد در بدن، باعث می شود که طعم مواد غذایی را متفاوت حس کنید. ممکن است این مساله حتی علاقه شما را به خوردن گوشت و سایر مواد غذایی کم کند و وزن تان به شدت کاهش یابد.

تجربه بیمارانی که این وضعیت را درک کرده اند:

- احساس می کنید که مشغول لیسیدن یک تکه آهن کثیف هستید.

- هر چقدر هم اشتها داشته باشید، علاقه ای به غذا خوردن ندارید.

‌- قبل از اینکه دیالیز کنم به همین خاطر نزدیک به پنج کیلو وزن از دست دادم.

6– تهوع و استفراغ

مواد زائدی که به خاطر کم کاری یا نارسایی کلیوی در بدن انباشته شده است منجر به بروز حالت تهوع و استفراغ می شود.

تجربیات بیماران در این باره:

- علاوه بر خارش شدید، حالت تهوع امان تان را می بُرد. تقریباً تمام مدت بالا می آورید و نمی توانید هیچ چیزی را در معده تان نگه دارید.

- حالت تهوع نمی گذارد شما چیزی بخورید. من حتی قرص های فشار خونم را هم نمی توانستم بخورم.

7- تنگی نفس

تنگی نفس به دو دلیل به مشکلات کلیوی مربوط می شود: اول اینکه تجمع مایعات اضافی در بدن منجر به کاهش عملکرد ریه ها می شود. عامل دوم کاهش میزان اکسیژن در خون است که علاوه بر سایر سلول های بدن، سلول های بافت ریه را نیز با مشکل مواجه می کند.

تجربیات بیماران در این باره:

- وقتی تنگی نفس به سراغتان بیاید، وضعیت بسیار بد می شود. به این دلیل که هر لحظه ممکن است دچار تنگی نفس شوید و به زمین بخورید و آسیب ببینید، ترجیح خواهید داد بیشتر بنشینید و کمتر حرکت کنید.

‌- خوابیدن مشکل می شود. تنگی نفسی که به سراغتان می آید احساس غرق شدن را به شما القا می کند و به سختی می توانید نفس بکشید.

- اگر بخواهید مسیر طولانی راه بروید یا از چند پله بالا بروید، احتمالاً دچار مشکل خواهید شد و به شدت خسته و بیحال می شوید.

8– احساس سرما

کم خونی ناشی از نارسایی کلیوی باعث افزایش احساس سرما در شما می شود. ممکن است حتی در یک اتاق گرم هم سردتان شود.

تجربیات بیماران در این باره:

- گاهی به حد لرز سردتان می شود.

- احساس سرمای زیاد در هر شرایطی ممکن است پیش آید. حتی زمانی که هوا بسیار بسیار گرم است، سرما برایتان غیر قابل تحمل خواهد بود.

9- سرگیجه و عدم تمرکز

کم خونی و کاهش میزان اکسیژن در خون به علت نارسایی کلیه، باعث می شود که مغز شما هم به اندازه کافی اکسیژن دریافت نکند. این مساله منجر به سر گیجه، توهم و بروز مشکل در سیستم حافظه و تمرکز می شود.

تجربیات بیماران در این باره:

- شاید به یاد بیاورید که هفته گذشته چیزی را به همسرتان یادآوری کرده اید، اما نمی دانید در مورد چه چیزی حرف زده اید. حتی گاهی این وضعیت برای دو روز قبل هم پیش می آید. همچنین تمرکز خود را برای کارهایی مانند حل جدول و مطالعه از دست می دهید.

- همیشه احساس خستگی و گیجی می کنید.

- اگر دوست داشته باشید در کارها مشارکت کنید، ممکن است به صورت ناگهانی دچار سرگیجه شوید. شاید تصور کنید این مساله به خاطر کاهش میزان قند خون است، اما مشکل جای دیگری‌ است.

10- درد پهلو و پاها

برخی از افراد مبتلا به مشکلات کلیوی ممکن است درد شدیدی را در پشت، پهلوها و یا پاهای خود احساس کنند. نارسایی پلی‌کیستیک کلیه، باعث ورم و درد شدید خواهد شد.

 

تجربیات بیماران در این باره:

- اگر دردهایی در پهلوها یا پاهای خود حس می کنید، در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید. شاید علت آنها آغاز بروز بیماری های کلیوی باشد.

- در تمام ساعات شب و روز، احساس درد در پشت، پهلو یا پاها امان تان را می بُرد؛ حتی نمی توانید از جایتان حرکت کنید.

به یاد داشته باشید، برای آگاهی از جزئیات بروز هر نشانه، باید به پزشک مراجعه کنید. در اغلب موارد، آزمایش خون و ادرار نیز توسط پزشک برایتان تجویز می شود.

عفونت ادراری در چه کسانی شایع‌تر است؟

هنگامی که یک میکروب، دستگاه ادراری را آلوده کند، عفونت ادراری رخ می دهد. دستگاه ادراری شامل کلیه ها، مثانه و لوله هایی به نام میزنای (حالب) است که رابط بین کلیه و مثانه هستند.

عفونت ادراری در افراد  و شرایط زیر بیشتر دیده می شود.

دیابت

به چند دلیل بیماران دیابتی می توانند دچار این عفونت شوند:

- افراد مبتلا به دیابت دارای سیستم ایمنی ضعیفی می باشند.

- افزایش قند خون در دیابتی ها، موجب افزایش قند ادرار می شود و در این محیط، باکتری به راحتی رشد می کند.

-  تخریب اعصاب در دیابت می تواند از تخلیه کامل مثانه جلوگیری کند و در نتیجه باکتری، در مثانه باقی می ماند.

به همین دلیل، افراد مبتلا به دیابت باید راجع به اولین علامت عفونت ادراری با پزشک خود صحبت کنند.

 

بارداری

در طی بارداری، چندین عامل باعث افزایش عفونت دستگاه ادراری و مخصوصا عفونت کلیه می شود.

تغییر میزان هورمون ها باعث تغییراتی در دستگاه ادراری می شود. بزرگ شدن رحم نیز بر مثانه و میزنای و یا هر دوی آنها فشار وارد می کند و باعث مشکل دفع شدن ادرار می گردند.

عفونت ادراری می تواند منجر به زایمان زودرس شود. بنابراین اگر فکر می کنید دچار عفونت دستگاه ادراری شده اید، به پزشک خود بگویید.

 

یائسگی

هورمون استروژن از دستگاه ادراری محافظت می کند. اما مقدار این هورمون در زمان یائسگی به شدت کم می شود.

مقدار کم هورمون استروژن می تواند باعث رشد آسان باکتری ها در واژن و یا پیشابراه شود. به همین دلیل، زنان بعد از یائسگی بیشتر مستعد ابتلا به عفونت ادراری می باشند.

 

بیماری های جنسی

احساس سوزش در حین ادرار کردن یکی از علائم عفونت ادراری و یک از علامت های بیماریهای جنسی می باشد. این بیماری ها عبارتند از: کلامیدیا، سوزاک و تریکومونیاز.

عفونت ادراری در کودکانی که دیر به دیر حمام می روند، شایع تر است

بیماران بستری در بیمارستان

بیماران بستری در بیمارستان به خصوص آنهایی که از سوند استفاده می کنند، در معرض بالای ابتلا به عفونت ادراری قرار دارند.

سوند، لوله ای باریک است که از طریق پیشابراه وارد بدن می شود و ادرار را از بدن خارج می کند. باکتری می تواند از طریق سوند به مثانه وارد شود.

در افراد مسنی که برای مدت طولانی در بیمارستان بستری می شوند و یا افرادی که در دراز مدت در مراکز مراقبت نگه داری می شوند، این عفونت شایع است.

افراد مسن

در بین افراد مسن، عفونت دستگاه ادراری شایع است. علائم عفونت ادراری در افراد مسن ممکن است شباهتی به علائم کلاسیک این عفونت نداشته باشد.

بی قراری، هذیان و دیگر تغییرات رفتاری ممکن است تنها علائم عفونت دستگاه ادراری در افراد مسن باشند.

این گروه سنی بیشتر در معرض ابتلا به عوارض جدی تر عفونت ادراری هستند. 

نوزادان

نوزادان نیز می توانند مبتلا به این عفونت شوند، اما آنها قادر به گفتن بیماری خود نیستند.

در اینجا برخی از علائم عفونت ادراری در نوزادان را بیان می کنیم:

تب بدون علت

بوی بد ادرار

اشتهای ضعیف و استفراغ

نق زدن بی مورد

باید هر چه زودتر عفونت ادراری نوزادان را درمان کرد تا از تخریب کلیه جلوگیری شود.

تعویض زود به زود پوشک کثیف نیز می تواند از عفونت مثانه جلوگیری کند.

در زمان تعویض پوشک، باید از جلو تا پشت نوزاد را شست، یا با دستمال مرطوب ضدعفونی کننده پاک کرد.

کودکان

در سن 11 سالگی، حدود یک درصد پسران و سه درصد دختران به عفونت ادراری مبتلا می شوند.

این عفونت در کودکانی که دیر به دیر حمام می روند، شایع تر است.

عضلات کودکان ممکن است به اندازه کافی شل نشود. در نتیجه باعث تخلیه کامل ادرار از مثانه نمی شود و باکتری از مثانه خارج نمی گردد.

تمیز نگه داشتن کودک و بیشتر مایعات نوشیدن می تواند به جلوگیری از این عفونت کمک کند.

کودکانی هم که از لگن استفاده می کنند، ممکن است مبتلا به عفونت ادراری شوند. اما این را باید بدانید که هر گریه کردنی مبنی بر اینکه نمی خواهد روی لگن بنشیند، نمی تواند از علائم عفونت ادراری باشد.

تعداد کمی از کودکان دارای یک مشکل ساختاری در بدن خود هستند که مانع از جریان طبیعی و کامل خروج ادرار می شود و یا ادرار را از مثانه به کلیه ها برمی گرداند و باعث عفونت مزمن کلیه می شود و در نهایت منجر به نارسایی کلیه می گردد.

جلوگیری از عفونت ادراری

- به مقدار کافی مایعات بنوشید.

- قبل و بعد از رابطه جنسی به توالت بروید.

- بعد از اجابت مزاج و ادرار کردن خود را کاملا بشویید و با دستمال خشک کنید (خصوصا خانم ها).

- به جای استفاده از وان در حمام، زیر دوش خود را بشویید.

زغال اخته و عفونت ادراری

شاید شما هم شنیده باشید که آب زغال اخته برای درمان عفونت ادراری مفید است.

برخی مطالعات نشان داده که آب زغال اخته می تواند از عفونت جلوگیری کند، اما عفونت را درمان نمی کند.

زغال اخته دارای ماده ای است که از چسبیدن باکتری اشرشیاکلی به دیواره مثانه جلوگیری می کند.

ولی بهتر است قبل از مصرف هر نوع داروی گیاهی با پزشک مشورت کرد، مخصوصا افراد با سابقه سنگ کلیه.